MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI (30 Ekim 1918)

 

Nedenleri:

Wilson İlkeleri’ne güvenilmesi.

Bulgaristan’ın I.Dünya Savaşı’ndan çekilmesi.

İttihatçılar savaşın kaybedilmesinin sorumluluğu kendi üstlerine kalacağından ülkeyi terk etmişlerdir.

Ahmet İzzet Paşa Kabinesi İtilaf Devletleri’nden ateşkes yapılmasını istemiştir.

Limni Adası’nın Mondros Limanı’nda Osmanlı Devleti Bahriye Nazırı Rauf Orbay ile İngiliz Amirali Calthrope arasında Mondros Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır.

 

a) Osmanlı Devleti’nin Egemenliğini Kısıtlayan Hükümler:

Boğazlar tüm devletlere açık olacak ve İtilaf Devletleri tarafından işgal edilecek.

İtilaf Devletleri, kendi güvenliklerini tehdit edecek bir durumda herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek (7. madde).

Vilâyât-ı Sitte’de (Altı il; Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Bitlis, Sivas) bir karışıklık çıkarsa, İtilaf Devletleri buraları işgal edebilecek (24.Madde).

Bütün haberleşme-ulaşım araç ve gereçleri İtilaf Devletleri’nin kontrolüne verilecek.

 

b) Askeri Hükümler:

Güvenliği sağlayacak askerden fazlası terhis edilecek.

İtilaf Devletleri ve Ermeni esirleri serbest bırakılacak.

Türk askerleri İtilaf Devletleri’nin kontrolünde kalacak.

Hicaz, Yemen, Suriye, Irak ve Trablusgarp’taki Türk subay ve askerler en yakın İtilaf devletine teslim edilecek.

 

c) Ekonomik Hükümler:

Toros Tünelleri İtilaf Devletleri tarafından işgal edilecek.

Tüm demiryolları ve donanma gücü İtilaf Devletleri’nin kontrolüne bırakılacak, gemiler limanlarda tutuklu kalacak.

Silah, cephane ve orduya ait tüm mallar İtilaf Devletleri’nin kontrolüne bırakılacak.

Yer altı ve yerüstü zenginlik kaynakları İtilaf Devletleri’nin kontrolüne bırakılacak.

Ülkenin ihtiyaç fazlası kömür, akaryakıt ve deniz gereçleri dışarıya satılmayacak.

 

Mustafa Kemal, 30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesinin imzalanması ile savaşın sona ermesi üzerine 7. Ordu Komutanlığı uhdesinde olarak Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı Liman Von Sanders Paşa'dan devraldı.

 

Mondros Antlaşması’nın Sonuçları:

Osmanlı Devleti fiilen sona ermiştir.

İttihat ve Terakki Partisi, adını Teceddüt Partisi olarak değiştirmiş ve kendini feshetmiştir.

Ermeniler korumaya alınmış ve doğuda bir Ermeni Devleti kurma zemini hazırlanmıştır (24. madde).

Antlaşmanın 7. maddesi Osmanlı topraklarının işgalini kolaylaştırmıştır.

İlk olarak İngilizler Musul’u işgal etmiştir (3 Kasım 1918). Ardından Urfa, Antep ve Maraş’a girmişlerdir.

İtilaf Devletleri’nin donanmaları İstanbul önlerine gelmiştir (13 Kasım 1918).

işgallere karşı Türk milleti tarafından direniş cemiyetleri kurulmuştur.

Azınlıklar da işgalleri kolaylaştırmak için zararlı cemiyetleri kurmuştur.

M. Kemal Suriye-Filistin Cephesi’nde iken, yabancı işgaline açık bırakan maddelere tepki göstermiştir.

İstanbul Hükümeti, Yıldırım Orduları Grubu’nu ve VII. Ordu Karargâhı’nı kaldırmış, M. Kemal’i Harbiye Nezareti’ne almıştır.

            

Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan Sonra İşgal Edilen Yerler

             İngiltere          Fransa            İtalya           Yunanistan

             Musul              Adana            Antalya             İzmir

             Urfa                   Urfa              Kuşadası       

             Antep               Antep            Fethiye

             Maraş              Maraş            Bodrum

             Batum             Mersin           Marmaris

             Kars                Dörtyol           Konya

             Samsun

             Merzifon

 

İngiltere, Mondros'tan sonra işgal ettiği Urfa, Antep ve Maraş'ı Paris Barış Konferansı'nda; Fransa’ya bırakmıştır.

 

PARİS BARIŞ KONFERANSI (18 Ocak 1919)

I. Dünya Savaşı’nı sona erdirecek barış antlaşmaların metninin hazırlanması için toplanılmıştır.

İtilaf Devletleri; Arapları, Ermenileri ve Rumları Osmanlı toprakları üzerinde çoğunlukta oldukları yerleri ispat etmeye çağırmıştır.

Konferansta pek çok sahte belge kullanılmıştır.

Wilson İlkeleri’ne ters düşmemek için manda ve himaye düşüncesi kabul edilmiştir.

İzmir ve çevresi ile İstanbul’a kadar Doğu Trakya Yunanlılara bırakılmıştır.

Batı Akdeniz İtalya’ya bırakılmıştır.

Doğu Anadolu’da bir Ermeni Devleti kurulması kararlaştırılmıştır.

Urfa, Antep, Maraş ve Suriye ile Lübnan Fransa’nın mandasına verilmiştir.

Irak ve Filistin İngilizler’in mandasına verilmiştir.

Önemi: 

İtilaf Devletleri arasında ilk kez anlaşmazlık çıkmıştır.

Gizli antlaşmalarla İtalyanlara bırakılan İzmir ve çevresi, İngiltere’nin karşısında güçlü bir devlet görmek istememesi nedeniyle Yunanlılara bırakılmıştır.

ABD, Monroe Doktrini’ne uyarak Avrupa’ya müdahale etmemiştir.

 

İZMİR'İN İŞGALİ (15 Mayıs 1919)

 Yunanlılar İzmir ve çevresinde Rum nüfusunun Türkler’den fazla olduğunu iddia etmiştir.

Yunanlıların iddiası çürütülmüştür.

Yunanlılar Avrupalı devletlerin de desteğini alarak İzmir’i işgal etmiştir (15Mayıs 1919).

Hasan Tahsin adında bir gazeteci Yunanlılara ilk kurşunu atarak Milli Mücadele’yi başlatmıştır.

Yunanlılar kısa sürede Gediz ve Menderes vadilerini işgal etmiş Manisa ve Aydın’a kadar ilerlemişlerdir.

Yunanlıları Aydın’dan sonra Demirci Mehmet Efe, Salihli yakınlarında da Çerkez Ethem durdurmuştur.

Halk, asker, efeler ve eskiden eşkıyalık yapan bazı kişiler tarafından direniş cemiyetleri kurulmuş ve Kuva-yı Milliye birlikleri oluşturulmuştur. 

 

CEMİYETLER
 

Zararlı Cemiyetler  

Yararlı Cemiyetler
(Milli Cemiyetler)

Azınlık Cemiyetleri Milli Varlığa Düşman Cemiyetler

Etnik-i Eterya Cemiyeti 

Mavri Mira Cemiyeti 

Rum Pontus Cemiyeti

Hınçak-Taşnak Cemiyeti 

Alyans İsrailit Cemiyeti

 

Kürt Teali Cemiyeti

Teali İslam Cemiyeti

Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası

Hürriyet ve İtilaf Fırkası

İngiliz Muhipleri Cemiyeti

Wilson Prensipleri Cemiyeti 

 

 

Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

İzmir Müdafaa-i Hukuk-u Osmaniye Cemiyeti

İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti

Kilikyalılar Cemiyeti

Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cem.

Trabzon Havalisi Adem-i Merkeziyet Cem.

Doğu And. (Şark Vilayetleri) Müd. Hukuk C

Milli Kongre Cemiyeti

 

 

A) Zararlı Cemiyetler

a) Azınlık Cemiyetleri

Etnik-i Eterya Cemiyeti

İlk kurulduğunda Yunanistan’a bağımsızlığını kazandırmak amacıyla kurulmuştur (1814).

Girit İsyanı’na neden olmuşlardır (1896).

I.Dünya Savaşı’nda ise Rumların yaşadığı tüm toprakları Yunanistan’a katarak eski Bizans’ı canlandırmayı amaçlamışlardır.

Mavri Mira Cemiyeti

İzmir ve çevresi ile Doğu Trakya’yı Yunanistan’a katmak için kurulmuştur.

İstanbul’daki Rum Patrikhanesi bu cemiyetin başkanlığını çekmiştir.

Rum Pontus Cemiyeti

Trabzon Rum İmparatorluğu’nu tekrar kurmak amacı ile Rumlar tarafından kurulmuştur.

Taşnak ve Hınçak Cemiyeti

Doğu Anadolu’da bağımsız bir Ermeni Devleti kurmak amacı ile Ermeniler tarafından kurulmuştur.

Alyans İsrailit Cemiyeti

İstanbul’daki Yahudi gençler tarafından kurulmuştur.

Filistin'den Elazığ’a kadar uzanan Büyük İsrail Devleti’ni kurmayı amaçlamışlardır.

* Azınlıkların kurduğu cemiyetlerin çalışmalarında Rum ve Ermeni kiliseleri etkili olmuştur.

 

b) Milli Varlığa Düşman Cemiyetler

Kürt Teali Cemiyeti

İngilizler’in yardımıyla İstanbul’da kurulmuştur.

Wilson İlkeleri’nden yararlanarak doğuda bir Kürt Devleti kurmak amaçlanmıştır.

Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile birleşmeyi reddetmiştir.

Teali İslam Cemiyeti

Ülkenin kurtuluşunu hilafet ve saltanatta görmüşlerdir.

Anadolu’daki Milli Mücadele’yi engellemek için İstanbul’daki bazı müderrisler tarafından kurulmuştur.

Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası

İttihat ve Terakki karşıtlarından oluşmuştur.

Padişaha bağlılığı savunmuşlardır.

Meşrutiyet ve demokrasi ilkelerine bağlı siyaset takip etmişlerdir.

Hürriyet ve İtilaf Fırkası

İttihat ve Terakki’nin en büyük karşıtlarıdır.

Mondros’tan sonra Milli Mücadele’ye karşı iç ayaklanmalarda öncü olmuşlardır.

İngiliz Muhipleri Cemiyeti

İngilizler’in parasıyla İstanbul’da kurulmuştur.

İngiliz mandasını savunmuşlardır.

Osmanlı Devleti tarafından desteklenmiştir.

Wilson Prensipleri Cemiyeti

Osmanlı Devleti’nin kurtuluşunun ancak ABD’nin mandası ile mümkün olabileceği savunulmuştur.

Cemiyetin kurucularından bir kısmı Kurtuluş Savaşı’nda Milli Mücadelecilere katılmıştır.

 

B) Yararlı (Milli) Cemiyetler

Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

Trakya’nın Yunanlara verileceği endişesi ile Edirne’de kurulmuştur.

Osmanlı Devleti parçalandığı takdirde Batı Trakya ile birleşerek, Trakya Cumhuriyeti’ni kurmayı amaçlamıştır.

Mondros’tan sonra kurulan ilk direniş cemiyetidir (2 Aralık 1919).

Lüleburgaz, Edirne kongrelerini düzenlemişlerdir.

İzmir Müdafaa-i Hukuk-u Osmaniye Cemiyeti

İzmir’in Yunanlara verilmesini engellemek amacı ile kurulmuştur.

İttihatçı ve Bolşevik olmakla suçlanmışlar, düzenli bir cemiyet olamamışlardır.

İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti

İzmir’in işgali üzerine kurulmuştur.

I. ve II. Balıkesir Kongresi ile Alaşehir Kongresi’ni düzenlemişlerdir.

Kilikyalılar Cemiyeti

Adana ve çevresinin Ermeniler’e verilmesini engellemek ve Fransız işgalinden korumak için kurulmuştur.

Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti

Trabzon ve çevresinde Pontus Rum Devleti’nin kurulmasını engellemek için kurulmuştur.

Trabzon Havalisi Adem-i Merkeziyet Cemiyeti

Trabzon ve çevresinde bağımsız bir Türk Devleti kurmak amacı ile kurulmuştur.

İlk kurulduğunda padişaha bağlı iken daha sonra Milli Mücadele’ye katılmıştır.

Doğu Anadolu (Şark Vilayetleri) Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

Doğuda bağımsız bir Ermeni Devleti’nin kurulmasını engellemek için kurulmuştur.

Cemiyet şu kararları almıştır:

   Kesinlikle Doğu Anadolu’dan göç edilmeyecek.

   Doğu illeri bir saldırıya uğrarsa birleşilecek.

   Bilim, din ve ekonomi alanında teşkilatlanılacak.www.tarihogretmeni.com

   Erzurum Kongresi'ni düzenlemişlerdir.

Milli Kongre Cemiyeti

Milli Talim ve Terbiye Cemiyeti tarafından kurulmuştur.

Türkler’e karşı yapılan yanlış propagandaları basım ve yayım yoluyla dünyaya duyurmak amaçlanmıştır.

* “Kuva-yı Milliye” deyimini ilk kullanan cemiyettir.

 

MİLLİ CEMİYETLERİN ÖZELLİKLERİ

Cemiyetlerin tabanını çoğunlukla eski İttihatçılar oluşturmuştur.

Cemiyetlerde “Türklük” duygusu ön plandadır.

Cemiyetler yalnız bulundukları bölgeleri kurtarmak için kurulmuştur.

Genellikle basın ve yayın yoluyla mücadele etmişlerdir.

Milli Cemiyetler; Sivas Kongresi’nde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı ile birleştirilmiştir.

 

KAYNAK: www.tarihogretmeni.com