CELAL BAYAR (1883-1985)
Parlamenter, devlet adamı, Türkiye Cumhuriyeti'nin 3. Cumhurbaşkanı Celal Bayar,
1883 yılında Bursa-Gemlik'te doğdu. İlk ve orta öğrenimini babası Abdullah Fehmi
Efendi'nin yanında yapan Bayar, Gemlik mahkeme ve reji kalemine memur olarak
girdi. Daha sonra Ziraat Bankası'nda çalışmaya başladı. Bu arada Harir
Darutariri okuluna devam etti. 1990'da İttihat Terakki Cemiyeti'nin kurduğu
gönüllüler taburuna yazıldı. Zamanla bu partinin sayılı üyeleri arasına girdi.
İzmir'de kurulan cemiyetin genel sekreterliğini yürüten Bayar, Kız Lisesi'nin ve
Şimendifer Okulunun açılmasına ön ayak oldu. I. Dünya Savaşı'ndan sonra İzmir'de
kurulan Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin de faal üyeleri arasına katıldı. 1920
tarihinde Bursa milletvekili olarak Büyük Millet Meclisi'ne katılan Bayar, aynı
tarihte İktisat Bakanlığı'na vekalet etti. Çerkez Ethem'in isyanı sırasında,
Ethem'i ikna etmek için gönderilen heyete başkanlık etti. 1921'de İktisat
Başkanlığı'na getirildi. Lozan Konferansı'na müşavir üye olarak katıldı. 1924'te
Türkiye İş Bankası'nı kurma görevini üstlendi. 1937'de İsmet İnönü'nün
başbakanlıktan ayrılması üzerine, Atatürk tarafından Türkiye Cumhuriyeti'nin 14.
Başbakanı olarak tayin edildi ve ilk kabinesini kurdu. Atatürk'ün ölümünden
sonra, Cumhurbaşkanlığı'na seçilen İsmet İnönü tarafından da başbakan olarak
tayin edildi. Daha sonra İnönü ile anlaşamadığından, yerini 3 Mayıs 1939'da
Doktor Refik Saydam'a bıraktı.
CHP'de arkadaşları ile 1945'de Dörtlü Takrir'i verinceye kadar görev aldı ve bu
tarihte Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan ile birlikte Demokrat
Parti'yi kurdu. 14 Mayıs 1950 genel seçimlerinde genel başkanı bulunduğu
Demokrat Partinin iktidarı büyük çoğunlukla kazanması ile 22 Mayıs 1950'de
toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi Bayar'ı Cumhurbaşkanlığına seçti.
1954-1957 genel seçimlerinden sonra da Meclis tarafından Cumhurbaşkanlığına
seçilen Celal Bayar, 10 yıllık Cumhurbaşkanlığı döneminde Adnan Menderes'i
başbakan olarak tayin etmiştir. Bayar, 27 Mayıs 1960'da Türk Silahlı
Kuvvetleri'nin yönetime el koymaları ile tutuklanarak Yassıada'ya götürüldü. 16
ay süren soruşturma ve yargılamadan sonra, Yassıada Yüksek Adalet Divanı
tarafından, 15 Demokrat Parti, ileri geleni ile birlikte idama mahkum
edilmiştir. Milli Birlik Komitesi, idamlardan üçünü (Menderes, Zorlu, Polatkan)
onaylarken, başta Celal Bayar olmak üzere, 12 Demokrat Parti ileri geleninin
idam hükmünü müebbet hapse çevirmiştir. Yassıada'dan Kayseri cezaevine götürülen
Bayar, orada rahatsızlanmış, evinde tedavi edilmek üzere serbest bırakılmıştır
(7 Kasım 1964).