ALİ FUAT CEBESOY
Kurtuluş
Savaşı komutanlarından, diplomat ve siyaset adamı. 1882 yılında İstanbul'da
doğdu. Babası İsmail Fazıl Paşa'nın gönülsüzlüğüne rağmen, girdiği Harp
Okulu'nda Mustafa Kemal ile aynı sınıfa düşmesi bir bakıma gelecekteki kaderini
çizmiş oldu.
Cebesoy'un Beyrut'ta başlayan kıta hizmetleri, 1908'deki Roma Askeri Ateşeliği
dışında, çok hareketli geçti. Trablus'ta savaş başlar başlamaz (1911) oraya ilk
gidenler arasındaydı. Balkan Savaşı sırasında Karadağ'da, Yanya Kalesinde, Pista
ve Pisani muharebelerinde, 1. Dünya Savaşının başında tümen komutanı olarak
katıldığı Kanal Hareketinde, büyük başarılar gösterdi. İstanbul Hükümeti'nin
İçişleri Bakanı, Mustafa Kemal'in görevsizliğini bir genelgeyle açıklayınca Ali
Fuat Paşa'da kendi bölgesindeki valilere ve mutasarrıflara kendisinden gelecek
emirlere göre hareket edilmesini bildirdi (1919). Ayrıca, her tarafta Müdafaa-i
Hukuk ve Reddi İlhak Cemiyetlerinin kurulacağını ilgililere hatırlattı. Bu
çabaları takdirle karşılandığı için, Sivas Kongresi sonrasında Cebesoy, Umum
Kuvayı Milliye komutanı olarak görevlendirildi.
Kendisini çekemeyenlerce Çerkez Ethem taraftarlığıyla suçlandı. Doğru olmadığı
sonradan belgelerle ortaya konan bu suçlama üzerine, ayaklanmaların
bastırılmasından sonra, Ankara'ya çağrılarak Moskova Büyükelçiliğine atandı.
Mustafa Kemal'in talimatını yerine getirmekle yükümlü olduğu bu zor görevi
başarıyla yürüttü ve 10 Mayıs 1921'de Ankara'ya dönerek Mecliste siyasi
çalışmalarına başladı. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti başkanlığını yaptı. 1925'te
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kurucuları arasında yer aldı. Ertesi yıl
(1926) İzmir Suikasti dolayısıyla Ali Fuat Paşa da tutuklandı, yargılandı ve
beraat etti.
Cebesoy'un ikinci dönem siyasi hayatı İnönü'nün Cumhurbaşkanlığı yıllarında
başladı. Milletvekili olarak tekrar Meclise girdikten sonra Bayındırlık
Bakanlığı (1939-1943) ve bir ara TBMM Başkanlığı da (1947-1950) yaptı. 1968
yılında öldü.